Tại Việt Nam, tính đến ngày 26/01/2026, chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do vi rút Nipah. Tuy nhiên, Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát dịch tễ, kiểm soát chặt chẽ người nhập cảnh, đặc biệt tại các cửa khẩu quốc tế. Trong bối cảnh nhu cầu đi lại, giao thương, vận chuyển động vật gia tăng mạnh, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán, nguy cơ bệnh xâm nhập và lây lan trong nước vẫn tiềm ẩn, đòi hỏi sự chủ động, cảnh giác cao của các cấp, các ngành và toàn thể Nhân dân…, vì vậy xã Định Hòa đang tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của Nhân dân trong việc chủ động phòng, chống bệnh do vi rút Nipah - một bệnh truyền nhiễm nhóm A, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao.

Theo Cục Quân y, vi rút Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia, sau đó ghi nhận các ca bệnh ở Bangladesh và Ấn Độ. Đây là vi rút thuộc họ Paramyxoviridae, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, với ổ chứa tự nhiên là loài dơi ăn quả (cáo bay). Vi rút có thể truyền từ dơi sang người, sang các loài động vật trung gian như lợn, và từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể.

1. Đặc điểm dịch tễ

- Vi rút Nipah (Nipah virus – NiV) được phát hiện lần đầu tiên vào năm
1999 tại Malaysia. Đến năm 2001, bệnh do virus Nipah được ghi nhận đầu tiên
trên người tại Bangladesh và sau đó ghi nhận tại Ấn Độ. Theo Tổ chức Y tế thế
giới, bệnh do NiV ghi nhận rải rác ca bệnh ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia,
chưa tạo thành các ổ dịch lớn. Khu vực ASEAN trong 5 năm trở lại đây chưa
ghi nhận ca bệnh.

- NiV thuộc họ Paramyxoviridae, loài Henipavirus. Đây là một loại vi rút
lây truyền từ động vật sang người. Ổ chứa tự nhiên ở động vật là loài dơi ăn quả
(cáo bay). Dơi khi nhiễm vi rút có thể truyền bệnh cho người và các loại động vật
khác như lợn.

- Các quốc gia phát hiện loài dơi gây bệnh hoặc có thể xuất hiện bao gồm:
Úc, Bangladesh, Bhutan, Brunei, Burma, Cam-pu-chia, Trung Quốc, Guam, Ấn
độ, Indonesia, Lào, Mariana Islands, Malaysia, Nepal, Pakistan, Palau, Papua
New Giunea, Philippines, Singapore, Sri Lanka, Đài Loan, Thái Lan, TimorLeste, Việt Nam.

- Đường lây truyền NiV có thể lây truyền sang người từ:

+ Tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm vi rút như dơi, lợn hoặc dịch cơ thể
của chúng (máu, nước tiểu, nước bọt).

+ Ăn các thực phẩm bị ô nhiễm mầm bệnh: như nhựa cây chà là (palm)
hoặc hoa quả bị nhiễm trùng bởi dơi.

+ Tiếp xúc gần với người bị nhiễm vi rút hoặc dịch cơ thể của bệnh nhân
(bao gồm dịch mũi, giọt bắn đường hô hấp, nước tiểu, máu).

2. Triệu chứng

Thời gian ủ bệnh thường từ 4–14 ngày. Bệnh có thể diễn biến từ thể nhẹ
đến nặng, thường khởi phát bằng các triệu chứng không đặc hiệu như: sốt, đau
đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, khó thở.

Giai đoạn toàn phát có thể xuất hiện các dấu hiệu viêm não cấp: lơ mơ, rối
loạn ý thức, mất định hướng, co giật, hôn mê và có thể tử vong nhanh trong vòng
24–48 giờ. Tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện được ghi nhận dao động từ 40– 75%. Hiện chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do NiV.
3. Chẩn đoán

Chẩn đoán sớm bệnh do NiV là khó khăn do không có bất kỳ triệu chứng
đặc hiệu. Tuy nhiên việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong giảm tỷ lệ tử
vong và phòng chống lây truyền bệnh, kiểm soát ổ dịch.

- Cần nghĩ đến nhiễm NiV ở người bệnh có triệu chứng lâm sàng phù hợp
kèm theo tiền sử đi, đến, về từ vùng lưu hành bệnh (Ấn Độ, Bangladesh) hoặc có
tiếp xúc với nguồn nghi nhiễm.

- Xét nghiệm: NiV có thể phát hiện trong giai đoạn bệnh hoặc giai đoạn hồi phục.
+ Xét nghiệm RT-PCT: Trong giai đoạn sớm từ bệnh phẩm dịch hầu họng,
tỵ hầu, dịch não tủy, nước tiểu, máu của người bệnh.

+ Xét nghiệm ELISA: Giai đoạn muộn hoặc hồi phục xét nghiệm kháng thể
để chẩn đoán.

4. Điều trị

Hiện tại không có biện pháp điều trị đặc hiệu đối với bệnh nhân NiV. Chủ
yếu là điều trị triệu chứng, chăm sóc tích cực, nghỉ ngơi.

Một số thuốc kháng vi rút như Remdesivir có hiệu quả ở các loài linh trưởng
khi được sử dụng như dự phòng sau phơi nhiễm và có thể kết hợp với liệu pháp
miễn dịch. Tuy nhiên, chưa được khuyến cáo sử dụng thường quy, chỉ được xem
xét trong tình huống đặc biệt.

5. Các biện pháp phòng, chống dịch bệnh do NiV

Bệnh do NiV chưa có vắc xin phòng bệnh đặc hiệu. Để phòng, chống dịch
bệnh do NiV, các đơn vị triển khai thực hiện một số biện pháp sau

- Chủ động phòng ngừa:

+ Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự
cần thiết.

+ Thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường.
+ Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi
ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi
giết mổ, tiếp xúc với động vật.

+ Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: thực hiện "Ăn chín, uống sôi", rửa sạch và
gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động
vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt
nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến); Không sử dụng thực phẩm tử các
loại động vật hoang dã.

- Tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu
có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ,
lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người
khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

- Phòng ngừa lây nhiễm: Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật
phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá
nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà
phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

6. Thông tin, báo cáo:

Khi phát hiện các trường hợp có triệu chứng nghi ngờ và có tiền sử đi, đến, về từ các quốc gia dịch bệnh lưu hành (Ấn Độ, Bangladesh…) phải báo ngay lên quân y cấp trên, cho tới Cục Quân y để được chỉ đạo, hướng dẫn.

Công tác phòng, chống bệnh do vi rút Nipah không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, mà cần sự chung tay, vào cuộc của cả hệ thống chính trị và ý thức tự giác của mỗi người dân. Việc nâng cao nhận thức, chủ động phòng bệnh từ sớm, từ xa chính là “lá chắn” hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, góp phần giữ vững ổn định xã hội và giúp Nhân dân xã Định Hòa đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ an toàn, bình an và khỏe mạnh./.